Станіслаў Шабунеўскі – адзін з самых яркіх прадстаўнікоў беларускага мадэрна ў архітэктуры. Таленавіты архітэктар пабудаваў большасць будынкаў Гомеля першай паловы XX стагоддзя. Каля двух дзесяткаў з іх моцна пацярпелі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, але ўсё ж такі здолелі перажыць татальнае разбурэнне.

Станислав Шабуневский

Станіслаў Шабунеўскі нарадзіўся ў 1868 годзе ў вёсцы Скароднае Ельскага раёна ў сям’і збяднелай беларускай шляхты. Яго бацька, Апалінарый-Даніла Іванавіч, служыў паштальёнам, а потым стаў памочнікам паштмайстра павятовай паштовай канторы ў Бабруйску, дзе Шабунеўскі чатыры гады вучыўся ў гімназіі. Маці паходзіла з збяднелых дваран. Некаторы час Шабунеўскія жылі ў Пінску і Слуцку.

Адпраўной кропкай у яго архітэктурнай кар’еры стаў праект будынка класічнай мужчынскай гімназіі, сучасныя гамяльчане пазнаюць у ім будынак БелДУТа. Праект выйграў у конкурсе сярод архітэктараў, а выпускніка Пецярбургскага інстытута грамадзянскіх інжынераў Станіслава Шабунеўскага адправілі па размеркаванні ў Гомель.

здание шабуневского в Гомеле

Будынак у псеўдагрэцкім стылі з чырвонай цэглы быў пабудаваны за два гады. Праца была выканана настолькі добра, што малады архітэктар, якому яшчэ не споўнілася і 30 гадоў, неўзабаве стаў галоўным архітэктарам горада, а потым губерні і акругі.

У скарбонцы архітэктурных шэдэўраў Станіслава Шабунеўскага значацца Дом лекара Аляксандрава, цяпер гэта Дом грамадзянскіх абрадаў, земская бальніца (дзеючая бальніца хуткай дапамогі на вуліцы Камісарава), даходны дом купца Захар’іна, Свята-Мікольская царква, шэраг дамоў у стылі канструктывізму і многія іншыя.

здание шабуневского в Гомеле

Шабунеўскі вельмі актыўна ўдзельнічаў у перабудове Гомеля: ён праектаваў гарадскі сад і вадаправод, асушваў Гарэлае балота ў цэнтры горада. Пры яго ўдзеле былі пабудаваныя будынкі гасцініцы «Савой» і Арлоўскага камерцыйнага банка (цяпер тут размяшчаецца кіраванне спорту і турызму Гомельскага гарвыканкама). На месцы разбуранай у гады Вялікай Айчыннай вайны гасцініцы пабудавалі ўніверсальны магазін, які мы сёння ведаем, як «Стары універмаг».

здание шабуневского в Гомеле

Пры савецкай уладзе Шабунеўскі працаваў інжынерам у Гомельскім камунальным аддзеле. Пасля паўстання Стракапытава 1919 года яго прыцягнулі да адказнасці за «зносіны з мяцежнікамі», пасля чаго ён быў прыгавораны да грамадскага вымоваў. Архітэктара мабілізавалі ў Чырвоную армію, дзе ён служыў у сферы ваенна-палявога будаўніцтва да 1922 года. Потым вярнуўся ў Гомель, дзе працягнуў займацца праектаваннем і працаваць на розных пасадах.

здание шабуневского в Гомеле

Ва ўзросце 69 гадоў Станіслава Шабунеўскага рэпрэсавалі – яго арыштавалі па ілжывым даносе за ўдзел у права-трацкісцкай контррэвалюцыйнай арганізацыі. Архітэктара асудзілі на 10 гадоў лагераў і адправілі на будаўніцтва Беломорканала ў Мядзведжую гару. Памёр таленавіты чалавек ў 1937 годзе ў месцах пазбаўлення волі, а ў 1957 годзе яго справа была закрытая за адсутнасцю складу злачынства. Рэабілітавалі Станіслава Шабунеўскага ў 1989 годзе.

здание Шабуневского в Гомеле

У 2013 годзе ў памяць аб архітэктары на доме № 44 па вуліцы Кірава ў Гомелі з’явіўся яго партрэт. У 2018 годзе Шабунеўскага было пасмяротна прысвоена званне ганаровага грамадзяніна Гомеля.

Рэкамендуем паглядзець дакументальную стужку Марыі Булавінскай “Рэпрэсаваная архітэктура”, які распавядае пра лёс таленавітага архітэктара Станіслава Шабунеўскага, стварыўшага адны з самых прыгожых будынкаў Гомеля.